“De wereld is ingewikkeld en veeleisend op punten waarvan ik het nut niet inzie om eraan te voldoen.” - jan 2022
Het gevoel dat ik aan allerlei zinloze eisen moet voldoen, dat sloopt. Om erbij te horen moet je je conformeren. Je zit in een cultuur, in een systeem, waar bepaalde stappen voorwaarden zijn om tot een nieuw doel te komen (je moet een studie volgen om een bepaalde baan te krijgen, ongeacht je kunnen op voorhand). Ik zeg niet dat alle stappen waardeloos en ondoordacht zijn. Ik zeg wel dat we zijn doorgeslagen in autoriteit die deze stappen behelzen. Ze zijn een doel in zichzelf geworden en soms word je opzijgezet als je niet het vermogen hebt aan deze gebaande paden te voldoen.
De samenleving kan ons gek maken met culturele ‘waarheden’: de ware kerk, het beste politieke systeem, de juiste omgangsvormen, etc. Alles wat afwijk, alles wat ‘anders’ is of waar men het ‘anders’ doet, is veelal synoniem voor ‘niet juist’. Een samenleving is bezig de eigen cultuur te beschermen; omdat dat zeker is, omdat mensen daar houvast aan ontlenen, omdat dat een zekere controle biedt over wat je van de toekomst mag verwachten. Wanneer dit onder spanning komt te staan, gaat het politiek paniekvoetbal spelen, schieten mensen in de stres en lijkt het alsof de wereld vergaat. Hierin schuilt een diepe, ontoegankelijke, verdrongen en verzwegen angst voor de dood; daar waar we de controle over het leven los moeten laten en we niet weten hoe de toekomst eruit gaat zien.
Echter, deze culturele ‘waarheden’ zijn een doel in zichzelf geworden. Niet meer een middel tot een doel. Daar waar politieke vrijheden tot gelijkheid van mensen moest leiden, een manier om meer eenheid te brengen in de samenleving: zijn politieke vrijheden nu een recht geworden die scheuringen veroorzaken tussen families en geliefden, tussen groepen mensen. Je moet je mening kunnen uiten, ongeacht het effect van jouw toon en stemming op de ander. Ik zie daar de logica niet van in. Deze culturele ‘waarheden’ worden zo belangrijk in ‘zichzelf’, dat ze onderling contact belemmeren, dat ze de mens depersonaliseren en op een hoop gooien: ‘Jij jouw groep, in de mijne. Wie je verder bent interesseert me niet’. We vereenzamen in en met onszelf omdat onze identiteit wordt ontleend aan dat waar we voor staan in plaats van wie we zijn. Het doet me pijn dit proces voor mijn ogen te zien voltrekken.
Echter, soms is het onmogelijk om ‘positief onaangepast’ te zijn: om vanuit een wellicht tegendraadse houding voor de hen die de culturele ‘waarheden’ waarderen als ‘waarheid in zichzelf’, een focus te hebben op wat er echt toe doet. Wet- en regelgeving zijn zo belangrijk geworden in zichzelf, dat we vaak vergeten ons af te vragen of ze hun doel wel bereiken: rechtvaardigheid en een eerlijk proces? Er zijn altijd mensen die tussen ‘wal’ en ‘schip’ vallen. Hoe worden zijn gezien? Is dat dan dikke pech?
Geef mij daarom maar wat Socratische Ironie: blijf je afvragen ‘Waarom zit dat zo? Waarom doen we dat?’ Niet met als doel een waarheid te creëren, maar met als doel te blijven beseffen dat onze culturele ‘waarheden’ de waarheid niet in pacht hebben. Om ons bescheiden te verhouden ten aanzien van onze mening, waardoor we open blijven staan voor de perceptie van de ander. Niet vanuit een volledig sceptische houding, maar om ons er bewust van te zijn dat we niet alles weten en nooit alles zullen weten. Dat we altijd handelen met een fractie van de informatie en dat we daarom respect moeten hebben voor dat wat groter is dan onszelf; onze kennis en ons inzicht is beperkt. Wij gaan het nooit begrijpen. Vanuit dat besef kunnen we streven naar wat we als beste zouden moeten doen, gezien de kennis die we hebben. Er niet van overtuigd dat dit ook daadwerkelijk het beste is wat gedaan kan worden. We stellen ter discussie omwille van het respect voor de onbekende grootheid van de waarheid; datgeen wat wij niet vatten kunnen. We stellen niet ter discussie omwille van ons gelijk.
Dit helpt een houding te creëren die zoekt naar de puurheid van de mens: naar dat wat we gemeenschappelijk hebben. Los van de eisen en waarheden die wij uit angst claimen. In echt contact en oprechte verbinding.
Opmerkingen