Brainspotting en (on)bewust trauma

Iedereen heeft trauma’s. Voor de een heel specifiek, voor de ander meer tussen de regels door. De een heeft er last van, de ander weet ermee om te gaan. Soms zijn we ons bewust van onze trauma’s, maar vaak is ons gedrag zo normaal geworden voor onszelf, dat we niet doorhebben dat er een diepe onzekerheid achter ligt – veroorzaakt door een trauma. Trauma sla je op in je lijf, wanneer het niet goed gelukt is dit te verwerken. Vaak beschermt je lichaam je ook tegen je trauma’s door bepaalde herinneringen uit het geheugen te wissen. Echter zal een traumatische ervaring nooit uit je onbewuste verdwijnen. Het kan je daarom blijven achtervolgen, zonder dat je door hebt dat je ergens een trauma voor hebt. Je lichaam reageert in bepaalde situaties met enorme stressreacties, gevoelens van achtervolging, angst of paniek. Rationeel kan je niet altijd bedenken waarom je nu ‘zo vreemd reageert’, omdat je onbewuste de zender van de boodschap is.

Het kan helpend zijn om in zulke situaties op zoek te gaan naar een therapie die helpt bij het verwerken van het trauma in je onbewuste. Brainspotten is zo’n methode. Deze methode is meestal gericht om niet-specifiek trauma en focust zich vooral op de lichamelijke reacties ten aanzien van het trauma, in plaats van op de specifieke gedachtepatronen zoals bij veel andere methoden wordt gedaan. De reden hiervoor is, zoals ik al aangaf, dat een trauma vaak diep in het onbewuste gehuisvest is. Vaak kan je daar met je gedachten nog helemaal niet bij. Tijdens een sessie brainspotten mag je met je ogen focussen op een bepaald punt in de ruimte en de rest van je aandacht richten op de lichamelijke reacties die opkomen. Gebieden in je hersenen die het onbewuste trauma bedekken, worden hierdoor aangesproken. Met elke sessie wordt de schil van het trauma verder afgebroken, waardoor je er dicht bij het trauma kan komen en de ervaring, maar bovenal de lichamelijke reacties op dat trauma, minder bedreigend worden. Hierdoor krijg je de mogelijkheid het trauma te verwerken. Langzaam maar zeker vind het lichaam dan meer rust.

Bewust of onbewust

Brainspotting heeft dan ook alles te maken met de relatie tussen het onbewuste en het bewuste. Door mijn ervaring met brainspotten ben ik erachter gekomen dat mijn onbewuste vele malen groter is dan ik eerder dacht. Men zegt wel dat 85% van onze keuzes onbewust zijn. Maar omdat ik mij altijd zeer bewust ben van de keuzes (ook simpele keuzes) die ik maak dacht ik dat dit voor mij een lager percentage zou wezen (afbeelding 1). Ik nam deze percentuele verdeling dan ook met een korrel zout; het valt toch niet te bewijzen hoe groot het onbewuste daadwerkelijk is - zeker niet als universeel gegeven – anders zouden we het ook niet ‘onbewust’ hoeven te noemen. Echter maakte ik hierin een denkfout. Immers, een percentage van iets, zegt niks over de werkelijke grote ervan. Dat besef maakt zo langzamerhand dat die korrel zout wat zoeter wordt. Als het namelijk zo is dat ik een groot (zelf)bewustzijn heb, vanwege een complex gedachten-netwerk, dan zou ik ook kunnen veronderstellen dat mijn onbewuste groot is (afbeelding 2).

Met deze erkenning kan ik ook beter onder ogen komen welke invloed mijn onbewuste heeft op mijzelf en hoe ik het leven als geheel ervaar. Niet alles wat ik beleef is te rationaliseren of cognitief te verklaren, terwijl ik eerder graag wilde geloven dat dit het geval was. Veel componenten van mijn zijn, van mijn persoonlijkheid, zitten in of komen uit mijn onbewuste. Vroeger wuifde ik dat idee weg omdat ik het bedreigend vond. Hoe kon ik zeker zijn van de waarheid van mijn gerationaliseerde goede intenties, als het grootste deel van wat mij definieerde in mijn onbewuste zat? Ik kon dan niet zeker weten dat ik niet fundamenteel ‘slecht’ zou zijn – immers, dat bepaalde mijn onbewuste en daar kon ik mij niet bewust van worden. Het idee dat ik een onbewuste zou hebben wat zo groot zou zijn, zou dan iedere vorm van cognitie waardeloos en relatief maken. Immers, het onbewuste zou je werkelijke aard naar boven brengen, en die kon wel eens totaal anders zijn dan ik mezelf voor hield. Ik vond dat een enorm bedreigende gedachte. Echter, sinds ik aan brainspotting ben begonnen en ik mijn onbewuste een beetje leer kennen, begin ik het grote percentage van het onbewuste te zien als een verademing. De angst die ik had dat mijn onbewuste, mijn intenties in het bewuste tegen zouden spreken, zelfs zouden ontkennen, en dat mijn uiterlijke, gerationaliseerde, bewuste beeld van mijzelf een illusie was, gecreëerd door mijn neo-cortex, bleek namelijk ongegrond.

Na diepgaand zelfonderzoek durf ik te zeggen dat mijn onbewuste mijn rationele intenties niet ontkent, maar juist bevestigd en uitdiept.

Er is zijn dimensies in mijn die dieper gaan dan ik kan begrijpen, maar die wel mijn bewuste staat van zijn, aandrijven. Die maken dat ik in bepaalde situaties bepaald gedrag vertoon, ook als ik niet goed weet waarom ik zo reageer of waarom ik mij zo voel. Mijn onbewuste bevestigd de diepste waarheid van mijn persoonlijkheid, zoals ik die in de binnenkamer van mijn bewuste zie (dus niet per se de persoonlijkheid die je uit, maar wel hoe je ongecensureerd kijkt naar jezelf). Sterker nog, door mijn onbewuste verder te onderzoeken, kom ik er steeds meer achter wie ik diep van binnen ben. En door deze kennis naar het bewuste te halen, begrijp ik steeds beter hoe ik mijn persoonlijkheid kan inzetten voor het maatschappelijk goed. Los van de maatschappelijke normen, kom ik erachter wat mijn uniekheid toevoegt aan het geheel. Dit ervaar ik als ‘ontwikkeling’. Hoe prachtig zou het zijn als ieder mens die uniekheid in zichzelf zou ontdekken. Mijn onbewuste spreekt mijn bewuste intenties dus niet tegen. Mijn onbewuste helpt mij juist om vrede te vinden met wie ik ben, omdat ik in een staat van onbewust-zijn, niet de mogelijkheid heb mijzelf rationeel te ontkennen. Ik kan mezelf alleen ervaren en aanschouwen, niet analyseren en beredeneren. Hierdoor heb ik een ontwikkeling doorgemaakt in mijn zelfperceptie: van ‘ik mag niet zijn wie ik ben, ik moet anders zijn dan ik ben, en ik ben niet goed zoals ik ben’, naar ‘kijk, dit is wie ik ben, en zo kan ik dat gebruiken; met alle mooie en minder mooie kanten; in alle puurheid’. Best wel een positieve ontwikkeling, toch?

Brainspotting helpt mij om dat onbewuste te omarmen, en de onbekende 85% van mijn zijn, met trauma’s en ontkende talenten, te ontdekken en te aanschouwen.